-strona główna

  INFORMACJE OGÓLNE
 -współczesne zagrożenia
 -definicje
 -zadania schronów i ukryć
 -schrony w Polsce
 -schrony w UE

  ZAGADNIENIA
  TECHNICZNE
 -dobór odporności
 -ogólne wymagania
  układy funkcjonalne:
 -wejścia i komunikacja
 -pom. funkcji podstaw.
 -pomieszczenia socjalne
 -pom. strefy technicznej
  ustroje nośne:
 -projektowanie
 -warstwy ochronne

  -literatura

  -o stronie

Definicje

Poniżej przedstawiono definicje schronu i ukrycia stosowane profesjonalnej fortyfikacji [por. 4-10] i przyjęte w projekcie rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle ochronne, ich usytuowanie oraz warunki eksploatacji.*

*W starszych opracowanych Czytelnik może spotkać się również z odmiennymi definicjami, mających źródło w dawnych zarządzeniach Ministerstwa Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych.

W dokumentach i analizach Obrony Cywilnej Kraju obiekty budowlane służące ochronie ludności określa się zbiorczo mianem budowli ochronnych [por. 1-3].

Budowla ochronna - należy przez to rozumieć budowlę lub wydzieloną część budynku przeznaczoną do ochrony osób, urządzeń, zapasów materiałowych lub innych dóbr materialnych przed skutkami działań zbrojnych, katastrof ekologicznych, przemysłowych lub innych zagrożeń.

Pojęcie „inne zagrożenia” zostało zdefiniowane jako wystąpienie incydentów o charakterze zbrojnym lub dywersyjnym na terenie kraju, ogłoszenie stanu wojennego w sąsiednim państwie lub poważny konflikt międzynarodowy, który bezpośrednio zagraża krajowemu bezpieczeństwu.

Wyróżnia się budowle ochronne całkowicie zagłębione w ziemi (zbudowane metodą wykopową lub rzadziej drążone w ziemi metodą górniczą), częściowo zagłębione w ziemi oraz naziemne (współcześnie rzadko stosowane). Najlepszą ochronę przed czynnikami rażenia zapewnia całkowite zagłębienie budowli w ziemi lub obsypanie gruntem.

kliknij aby powiększyć
Rys. 1 - budowla ochronna wolnostojąca konstrukcji naziemnej

kliknij aby powiększyć
Rys. 2 - budowla ochronna pod budynkiem


Budowle ochronne dzielą się na schrony i ukrycia.

Schron – jest budowlą ochronną o obudowie konstrukcyjnie zamkniętej, hermetycznej, zapewniającej ochronę osób, urządzeń, zapasów materiałowych lub innych dóbr materialnych przed założonymi czynnikami rażenia oddziałującymi ze wszystkich stron.

Wyróżnia się następujące klasy odporności schronów:

1) schrony kategorii P – podstawowej odporności, zabezpieczające przed:
nadciśnieniem powietrznej fali uderzeniowej o wartości P≥0,03 MPa;
b) skutkami obciążeń wtórnych od wstrząsu, spadających elementów konstrukcji budynków i zagruzowania;
c) odłamkami bomb i pocisków;
d) promieniowaniem przenikliwym z opadu radioaktywnego, przy zapewnieniu współczynnika osłabienia promieniowania przenikliwego K≥100;
e) oddziaływaniem pożarów zewnętrznych;
f) bojowymi środkami trującymi, a w przypadku wyposażenia w odpowiednie urządzenia – chroniące również przed innymi substancjami toksycznymi.

2) schrony kategorii A – o podwyższonej odporności, spełniające wymagania określone dla schronów podstawowej odporności, a ponadto zabezpieczające przed nadciśnieniem fali uderzeniowej o wartości P≥0,1MPa rozchodzącej się w powietrzu i gruncie lub dodatkowo oddziaływaniem innych założonych czynników rażących, stosowane w celu zabezpieczenia infrastruktury wymagającej zwiększonej ochrony ze względu na przeznaczenie lub usytuowanie.

kliknij aby powiększyć
Rys. 3 - przykładowy schron odporności podstawowej w budynku

kliknij aby powiększyć
Rys. 3 - strefa wejściowa w schronie podwyższonej odporności

Ukrycie – jest budowlą ochronną niehermetyczną, wyposażoną w najprostsze instalacje, zapewniającą ochronę osób, urządzeń, zapasów materiałowych lub innych dóbr materialnych przed założonymi czynnikami rażenia z oddziałującymi z określonych stron.

Wyróżnia się następujące klasy odporności ukryć:

1) ukrycia kategorii I – podstawowej odporności, zabezpieczające przed:
a) nadciśnieniem powietrznej fali uderzeniowej o wartości P≥0,03 MPa;
b) skutkami obciążeń wtórnych od wstrząsu, spadających elementów konstrukcji budynków i zagruzowania;
c) odłamkami bomb i pocisków;
d) promieniowaniem przenikliwym z opadu radioaktywnego, przy zapewnieniu współczynnika osłabienia promieniowania przenikliwego K≥100;
e) oddziaływaniem pożarów zewnętrznych.

2) ukrycia kategorii II – zabezpieczające głównie przed promieniowaniem przenikliwym z opadu radioaktywnego, przy zapewnieniu współczynnika osłabienia promieniowania przenikliwego K≥100, ewentualnie zapewniające ochronę przed odłamkami bomb i pocisków oraz zagruzowaniem.

3) ukrycia kategorii III – przeciwodłamkowe, zabezpieczające tylko przed konwencjonalnymi środkami rażenia, w szczególności odłamkami bomb i pocisków oraz zagruzowaniem.

Naturalnymi ukryciami wynikającymi z ukształtowania terenu są wąwozy, rowy, obwałowania i inne przeszkody terenowe zapewniające osłonę przed założonymi czynnikami rażenia (np. ogniem broni maszynowej, odłamkami, podmuchem fali uderzeniowej) z określonych kierunków. Ukrycia to również okopy i ziemianki. Funkcję ukryć mogą spełniać także wytypowane i odpowiednio przystosowane obiekty budowlane: piwnice, garaże podziemne, tunele kolejowe, podziemne przejścia komunikacyjne, o ile pozwala na to ich konstrukcja. W celu zwiększenia stopnia ochrony, wrażliwe miejsca, np. strefę wejściową czy okna zabezpiecza się przy użyciu worków z piaskiem lub innych osłon, a zbędne otwory zamurowuje. Zakryte rowy (szczeliny przeciwlotnicze) w zależności od zastosowanych rozwiązań technicznych można zakwalifikować jako ukrycia bądź schrony. W przypadku schronów wymaga się zachowania ciągłości płaszczyzn ochronnych i hermetyzacji.

Ukrycia zapewniają ograniczoną ochronę i nie zabezpieczają przed bojowymi środkami trującymi (w przypadku skażenia należy stosować indywidualne środki ochrony). Mogą jednak ochronić np. przed odłamkami czy gruzem w przypadku zawalenia się budynków oraz osłabić promieniowanie przenikliwe.

kliknij aby powiększyć
Rys. 4 - Ukryciem kategorii I może być dotychczasowy schron z przerwaną płaszczyzną ochrony i hermetyzacji (np. w przypadku likwidacji urządzenia filtrowentylacyjnego, zdemontowania drzwi, wykonania okna lub szybu windy). Odporność konstrukcji nie ulegnie zmniejszeniu, ale wnętrze ukrycia zapewni jedynie ograniczoną ochronę przed niektórymi czynnikami rażącymi.

kliknij aby powiększyć
kliknij aby powiększyć
Rys. 5-7 - Ukrycia kategorii II to np. zakryte rowy (tzw. szczeliny przeciwlotnicze) oraz doraźnie przygotowane piwnice budynków. Tego typu budowle osłabiają promieniowanie przenikliwe, mogą zapewnić również ochronę przed odłamkami bomb i pocisków oraz zagruzowaniem pod warunkiem zapewnienia odpowiedniej nośności stropu.


kliknij aby powiększyć
kliknij aby powiększyć
kliknij aby powiększyć
kliknij aby powiększyć
Rys. 8-11 - Ukrycia kategorii III chronią głównie przed odłamkami.
Najprostszą formą ukrycia jest rów lub wał ziemny.

Ukrycia jako obiekty konstrukcyjnie otwarte i niehermetyczne należy stosować bardzo roztropnie szczególnie jako osłony przeznaczone bezpośrednio dla ludzi. Należy wówczas pamiętać, że wymagane są środki indywidualnej ochrony człowieka, przede wszystkim w warunkach skażenia środowiska naturalnego. Ukrycia mogą być zastosowane jako doraźnie organizowane obiekty ochronne w sytuacji braku innych możliwości [43].

Schrony i ukrycia mogą być budowlami wolonostojącymi lub stanowiącymi wydzielone konstrukcyjnie i funkcjonalnie części budynków (np. schrony w podpiwniczeniach budynków). Z informacji nadsyłanych przez wydziały bezpieczeństwa i zarządzania kryzysowego urzędów wojewódzkich wynika, że wiele schronów, które straciły swój status, przekształcanych jest w ukrycia. Dotychczasowy schron, w którym przerwano płaszczyznę ochronną (np. wykonano otwory okienne*, szyb windy, zlikwidowano drzwi ochronno-hermetyczne itp.) może spełniać definicję ukrycia i zapewniać ograniczoną ochronę, np. przed odłamkami czy zagruzowaniem na skutek zawalenia naziemnych kondygnacji.

*W niektórych obiektach oznaczonych jako schrony (zwłaszcza w budynkach mieszkalnych z lat 50. XX w. oraz wcześniejszych) celowo zaprojektowano okienka piwniczne, aby doświetlić pomieszczenia i umożliwić ich wietrzenie. Były to bowiem obiekty dwufunkcyjne, które w czasie pokoju pełniły funkcje użytkowe (np. piwnice lokatorskie, pralnie). W sytuacji podwyższenia gotowości obronnej państwa okna przewidziano do zamurowania i wówczas obiekt mógł pełnić funkcję schronu (tak: normatywy TOPL). We współcześnie projektowanych schronach unika się wszelkich zbędnych otworów zaburzających ciągłość płaszczyzn ochronnych i hermetyzacji.